Một bản nhạc có thể được chơi trong vài phút, nhưng đôi khi lại chứa đựng những ý tưởng âm nhạc mà phải nhiều năm sau người học mới thực sự nhận ra. Hồi nhỏ có thể bạn chỉ thấy đó là một bài piano. Đến lúc lớn lên học hòa âm hoặc viết nhạc mới giật mình nhận ra: hình như mình đã gặp nó ở đâu từ rất lâu rồi…
Gần đây khi viết sheet nhạc cho học sinh tập, tôi vô tình nhận ra những điểm thú vị ở hai bản nhạc quen thuộc: Lyphard Melody và Lady Di. Cả hai đều bắt đầu ở một giọng, chuyển sang một trạng thái khác ở giữa bài, rồi cuối cùng quay trở về điểm xuất phát. Tuy nhiên, cách mà hai bản nhạc chuyển đổi trạng thái lại hoàn toàn khác nhau.
Lyphard Melody: cùng chủ âm, khác tính chất
Bài Lyphard Melody mở đầu ở G minor (Sol thứ). Đến phần giữa, bài chuyển qua G major (Sol trưởng), rồi cuối cùng trở về G minor ở đoạn kết. Điều đặc biệt là cả hai giọng đều có cùng chủ âm Sol, nhưng một bên là trưởng, một bên là thứ.
Khi nghe, người ta có cảm giác vẫn đang ở cùng một nơi, nhưng bầu không khí đã thay đổi. Từ màu sắc trầm lắng của giọng thứ chuyển sang sự sáng sủa của giọng trưởng, rồi lại trở về cảm xúc ban đầu. Đây là một dạng chuyển giọng tạo ra sự tương phản rõ rệt.
Lady Di: khác chủ âm nhưng cùng bộ khóa
Trong khi đó, Lady Di lại sử dụng một cách tiếp cận khác. Bài bắt đầu ở D major (Rê trưởng), chuyển qua B minor (Si thứ) ở phần giữa, rồi cuối cùng trở về D major.
D major và B minor sử dụng chung bộ khóa với hai dấu thăng F# và C#. Vì vậy dù trọng tâm âm nhạc đã thay đổi từ D sang B, người nghe không cảm nhận sự thay đổi mạnh như ở Lyphard Melody. Mọi thứ diễn ra mềm mại và tự nhiên hơn. Đây là mối quan hệ giữa hai giọng được gọi là relative major/minor.
Cùng một ý tưởng, hai cách thực hiện
Điều thú vị là cả hai bản nhạc đều làm một việc giống nhau:
- Rời khỏi trạng thái ban đầu.
- Khám phá một màu sắc khác.
- Quay trở về nơi xuất phát.
Nhưng:
- Lyphard Melody chuyển giữa trưởng và thứ cùng chủ âm.
- Lady Di chuyển giữa trưởng và thứ cùng bộ khóa.
Một bài tạo ra sự tương phản rõ ràng về màu sắc âm nhạc, trong khi bài còn lại tạo cảm giác thay đổi nhẹ nhàng và tự nhiên hơn.
Những điều học sinh thường không nhận ra
Nhiều học sinh chơi những bản nhạc này chỉ đơn giản là đọc nốt và đánh đàn. Các bạn có thể cảm nhận được rằng “đoạn này nghe khác đi”, “đoạn kia nghe sáng hơn” hoặc “nghe buồn hơn”, nhưng thường không biết chính xác điều gì đã xảy ra sâu bên trong cấu trúc và kỹ thuật âm nhạc.
Thật ra, ngay trong những bản nhạc phổ thông dành cho người học piano đã xuất hiện những kỹ thuật hòa âm rất kinh điển. Có lẽ đó cũng là vẻ đẹp của âm nhạc và là điều làm cho việc học nhạc trở nên thú vị: có những điều mình đã gặp từ rất sớm trước đây, nhưng phải rất lâu sau mới hiểu được.
Một bản nhạc có thể được chơi trong vài phút, nhưng đôi khi lại chứa đựng những ý tưởng âm nhạc mà phải nhiều năm sau người học mới thực sự nhận ra. Hồi nhỏ có thể bạn chỉ thấy đó là một bài piano. Đến lúc lớn lên học hòa âm hoặc viết nhạc mới giật mình nhận ra: hình như mình đã gặp nó ở đâu từ rất lâu rồi.
