Âm nhạc cũng là một ngôn ngữ
Một số phụ huynh từng hỏi tôi:
“Thầy ơi, học piano không phải chỉ là cần đánh đàn thôi sao?”
Hay là:
“Con tôi học đàn được vài tháng rồi, sao vẫn chưa đánh được bài?”
Mới nghe qua thì các câu hỏi này hoàn toàn hợp lý. Khi nhìn một người chơi piano, chúng ta thường chỉ thấy đôi tay đang bấm phím đàn. Vì vậy nhiều người cho rằng mục tiêu cuối cùng của việc học nhạc đơn giản là đánh được một bài hát.
Tuy nhiên với trải nghiệm của một người học nhạc từ nhỏ, tôi cho rằng âm nhạc có nhiều điểm giống với việc học một ngôn ngữ. Khi học tiếng Việt hoặc tiếng Anh, chúng ta không chỉ học mỗi kỹ năng nói. Một người sử dụng ngôn ngữ thành thạo thường cần biết nghe, nói, đọc và viết. Mỗi kỹ năng đảm nhận một vai trò khác nhau, nhưng tất cả đều hỗ trợ lẫn nhau. Âm nhạc cũng tương tự như vậy.
Nếu âm nhạc là một ngôn ngữ thì các kỹ năng tương ứng là gì?
Theo cách tôi quan sát trong quá trình giảng dạy, việc học nhạc thường bao gồm năm kỹ năng chính:
• Cảm âm
• Xướng âm
• Thị tấu
• Ký âm
• Biểu diễn
Nghe qua những thuật ngữ này có vẻ hơi xa lạ, nhưng nếu đặt cạnh ngôn ngữ thông thường thì sẽ dễ hình dung hơn rất nhiều.
Cảm âm – kỹ năng nghe
Khi nghe một người nói, chúng ta nhận biết được âm thanh, từ ngữ và nội dung họ muốn truyền đạt. Trong âm nhạc cũng vậy. Cảm âm là khả năng lắng nghe và nhận biết những gì đang diễn ra trong bản nhạc. Ví dụ, người học có thể nhận ra một giai điệu đang đi lên hay đi xuống, phát hiện một nốt bị đánh sai hoặc nhận biết sự khác biệt giữa hai câu nhạc.
Xướng âm – kỹ năng nói
Một đứa trẻ có thể hát một bài hát trước khi biết đọc chữ. Trong âm nhạc, xướng âm là khả năng phát ra âm thanh dựa trên những gì mình nhìn thấy hoặc hiểu được. Học sinh có thể hát tên nốt, hát giai điệu hoặc tái hiện một đoạn nhạc bằng giọng hát. Đây là cầu nối rất quan trọng giữa việc nghe và việc chơi nhạc cụ.
Thị tấu – kỹ năng đọc
Khi nhìn vào một trang sách, chúng ta đọc chữ để hiểu nội dung. Trong âm nhạc, thị tấu là khả năng nhìn bản nhạc và chuyển những ký hiệu trên giấy thành âm thanh. Đây là kỹ năng giúp người học tiếp cận những tác phẩm mới mà không cần phải nghe người khác chơi trước.
Ký âm – kỹ năng viết
Nếu thị tấu là đọc nhạc thì ký âm là viết nhạc. Người học nghe một giai điệu rồi ghi lại bằng ký hiệu âm nhạc, hoặc tự viết ra những ý tưởng âm nhạc của mình. Dù không phải học sinh piano nào cũng sử dụng kỹ năng này thường xuyên, nhưng nó giúp hiểu sâu hơn về cách âm nhạc được xây dựng.
Biểu diễn – kỹ năng giao tiếp
Người biết đọc và biết viết chưa chắc đã giao tiếp tốt trước đám đông. Âm nhạc cũng vậy. Một học sinh có thể chơi đúng tất cả các nốt nhạc nhưng vẫn gặp khó khăn khi trình diễn trước người khác. Biểu diễn là kỹ năng tổng hợp, nơi người học sử dụng tất cả những gì mình đã học để truyền tải âm nhạc đến người nghe.
Vì sao điều này quan trọng?
Khi phụ huynh đánh giá việc học piano chỉ bằng số lượng bài hát mà con mình chơi được, đôi khi họ bỏ qua rất nhiều yếu tố đánh giá sự tiến bộ đang diễn ra phía sau. Một học sinh có thể chưa chơi được bài khó hơn, nhưng khả năng nghe đã tốt hơn. Một học sinh khác có thể chưa biểu diễn tự tin, nhưng kỹ năng đọc nhạc đang tiến bộ rất nhanh. Nếu chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng là “đánh được bài gì”, chúng ta sẽ rất dễ bỏ sót những nền tảng quan trọng đang được xây dựng từng ngày.
Lời kết
Trong thực tế giảng dạy, tôi hiếm khi gặp một học sinh giỏi đều mọi mặt ngay từ đầu. Đó là lý do tôi không đánh giá năng lực học nhạc chỉ bằng một tiêu chí duy nhất. Muốn hiểu một học sinh, chúng ta cần nhìn vào nhiều kỹ năng khác nhau.
Trong bài viết tiếp theo, tôi sẽ nói về 4 yếu tố cơ bản tạo nên mọi bản nhạc. Đây cũng là những yếu tố mà giáo viên thường dùng để tìm nguyên nhân khi học sinh đánh sai hoặc gặp khó khăn trong quá trình học.
