Có một giai đoạn khá dễ gây nản khi học piano. Đó là khi bạn nhìn bản nhạc, nốt nào cũng biết, không còn phải hỏi C là gì, D nằm ở đâu, hay nốt này nằm trên dòng nào. Bạn thậm chí có thể chơi đúng từng nốt. Nhưng khi bắt đầu chơi, mọi thứ vẫn diễn ra rất chậm: mắt nhìn, dừng lại, xác định nốt, tay tìm phím, đánh, Rồi lại chuyển sang nốt tiếp theo.
Bạn có thể tự hỏi: “Mình đọc đúng hết rồi, tại sao vẫn không thể chơi nhanh hơn?”
1. Biết tên nốt không đồng nghĩa với đọc được bản nhạc
Khi mới học, chúng ta thường đồng nhất hai việc:
Biết nốt → đọc được nhạc.
Nhưng thực tế phức tạp hơn. Một bản nhạc không chỉ cho bạn biết đánh nốt gì. Nó còn cho biết:
- đánh khi nào;
- giữ bao lâu;
- nốt tiếp theo cách nốt trước bao xa;
- các nốt tạo thành mẫu hình gì;
- tay đang ở vị trí nào;
- nhiều nốt có tạo thành hợp âm hay không;
- câu nhạc đang đi theo hướng nào.
Nếu mỗi thông tin đều phải được xử lý riêng lẻ, việc chơi chậm là điều rất dễ hiểu. Bạn không thiếu kiến thức về nốt. Bạn chỉ đang phải giải quá nhiều thứ cùng lúc.
2. Tiết tấu cũng phải được đọc
Hãy tưởng tượng bạn có thể đọc chính xác:
C – D – E – F – G
nhưng không nhìn ra rằng các nốt này nằm trong một mô hình tiết tấu quen thuộc.
Bạn vẫn phải suy nghĩ:
“Nốt này đánh lúc nào?”
“Nốt tiếp theo cách bao lâu?”
“Nốt này giữ mấy phách?”
Nếu mỗi nốt vừa phải xác định cao độ, vừa phải xác định thời điểm, tốc độ sẽ giảm rất nhanh. Vì vậy, đọc nhạc tốt không chỉ là đọc cao độ. Bạn phải dần học cách nhìn cao độ và tiết tấu đồng thời.
3. Nếu mỗi nốt đều là một câu hỏi mới, bạn sẽ luôn chậm
Đây là điểm liên quan trực tiếp đến bài trước. Giả sử bạn nhìn thấy:
C – D – E – F – G
Nếu não xử lý thành:
C là gì?
D là gì?
E là gì?
F là gì?
G là gì?
thì bạn có năm câu hỏi.
Nhưng nếu bạn đã nhận ra:
“Đây là một chuỗi đi lên từng bậc bắt đầu từ C.”
thì thông tin đã được nén lại.
Bạn không cần xử lý năm nốt như năm sự kiện hoàn toàn độc lập. Đây là lý do interval, shape và pattern quan trọng. Chúng giúp bạn nhìn thấy mối quan hệ giữa các nốt thay vì phải đọc lại từ đầu ở mỗi nốt.
4. Quãng giúp giảm số lần phải “dịch” nốt
Một người mới có thể nhìn hai nốt và nghĩ:
“Nốt này là C. Nốt kia là E.”
Một người đã quen đọc theo quãng có thể nhìn:
“Đây là một quãng 3.”
Nếu nốt đầu tiên đã xác định, nốt tiếp theo không còn hoàn toàn xa lạ. Tương tự với những chuyển động liền bậc, quãng 4, quãng 5 hay những hình dạng quen thuộc. Bạn càng nhận diện được quãng giữa các nốt, bạn càng ít phải “dịch” từng ký hiệu thành một phím đàn.
5. Mẫu hình giúp bạn đọc nhiều nốt cùng lúc
Đây là bước tiến quan trọng hơn nữa. Một đoạn nhạc có thể chứa một mẫu hình xuất hiện nhiều lần. Nếu mỗi lần xuất hiện bạn lại đọc từng nốt từ đầu, bạn đang làm cùng một công việc nhiều lần.
Nhưng nếu nhận ra:
“Đây là mẫu hình vừa xuất hiện ở câu trước.”
thì việc đọc trở nên nhanh hơn.
Điều này xảy ra rất nhiều trong âm nhạc:
- mẫu hình giai điệu lặp lại;
- các chuỗi nốt đi lên hoặc đi xuống;
- các hình tiết tấu;
- những mẫu hợp âm;
- các thế tay quen thuộc.
Đọc nhạc tốt một phần là khả năng nhận ra những thứ mình đã từng gặp.
6. Hợp âm lại là một câu chuyện khác
Nếu bạn cố đọc một hợp âm bằng cách gọi tên từng nốt:
C – E – G.
sau đó mới tìm ba phím và đặt tay thì chắc chắn sẽ chậm. Khi đã quen, bạn có thể nhìn hình dạng của cả hợp âm và nhận ra nó gần như một đơn vị, tay cũng bắt đầu ghi nhớ vị trí tương ứng. Lúc này, việc xử lý chuyển từ:
ba nốt → ba quyết định → ba phím
sang:
một hình dạng → một vị trí tay.
Đây là một trong những lý do người chơi lâu năm có thể xử lý những đoạn mà người mới cảm thấy “quá nhiều nốt”.
7. Vị trí tay cũng ảnh hưởng đến tốc độ đọc
Có một vấn đề rất dễ bị bỏ qua. Bạn có thể đọc đúng bản nhạc nhưng vẫn phải mất thời gian tìm phím.
Ví dụ, mắt đã biết:
“Đây là G.”
Nhưng tay lại phải suy nghĩ:
“G ở đâu?”
Nếu việc xác định vị trí trên bàn phím chưa tự động, mỗi nốt sẽ tạo thêm một bước. Đó là lý do đọc nhạc và kỹ năng bàn phím hỗ trợ lẫn nhau: mắt cần biết mình đang đọc gì, tay cần biết mình đang ở đâu. Khi vị trí tay đã ổn định, mắt có thể tập trung nhiều hơn vào bản nhạc thay vì liên tục kiểm tra bàn phím.
8. Nhìn tay quá nhiều cũng có thể làm bạn chậm
Ngược lại, nếu mỗi lần chuyển nốt bạn đều phải nhìn xuống tay, quá trình đọc lại bị chia nhỏ. Nếu mắt di chuyển liên tục: bản nhạc → bàn phím → bản nhạc → bàn phím. Mỗi lần chuyển hướng chú ý đều khiến dòng đọc bị gián đoạn.
Điều này không có nghĩa là không bao giờ được nhìn tay. Người chơi vẫn cần nhìn bàn phím trong nhiều tình huống. Nhưng nếu một đoạn đơn giản mà mắt cứ phải liên tục rời khỏi bản nhạc để tìm phím, đó là một yếu tố có thể khiến tốc độ đọc giảm đáng kể.
9. Chơi đúng từng nốt nhưng không đọc trước
Một nguyên nhân khác rất quan trọng là mắt không đi trước tay. Người mới thường nhìn nốt đang chơi. Đánh xong mới tìm nốt tiếp theo. Khi đó tay và mắt hoạt động gần như theo kiểu: mắt → tay → mắt → tay mà không có khoảng dự phòng.
Chỉ cần một nốt khó xuất hiện, toàn bộ quá trình dừng lại. Khi đọc tốt hơn, mắt bắt đầu có xu hướng đi trước tay. Trong lúc tay đang chơi nốt hiện tại, mắt đã chuẩn bị thông tin cho nốt hoặc nhóm nốt tiếp theo. Nhờ vậy, dòng nhạc không bị ngắt ở từng nốt.
10. Vì vậy, “chơi chậm” chưa chắc là vấn đề
Nếu bạn đang học một kỹ năng mới, chơi chậm là hoàn toàn bình thường. Điều đáng quan tâm hơn là: Bạn đang chậm vì lý do gì?
Nếu chậm vì:
“Tôi chưa nhận ra nốt.”
→ luyện nhận diện nốt.
Nếu chậm vì:
“Tôi biết nốt nhưng chưa nhìn ra quãng.”
→ luyện interval.
Nếu chậm vì:
“Tôi biết cao độ nhưng chưa đọc được tiết tấu.”
→ luyện tiết tấu.
Nếu chậm vì:
“Tay cứ phải tìm phím.”
→ luyện định vị trên bàn phím.
Nếu chậm vì:
“Mắt chỉ nhìn đúng nốt đang chơi.”
→ luyện cho mắt đi trước.
Nếu chậm vì:
“Tôi không nhận ra những mẫu hình lặp lại.”
→ luyện pattern.
Đây là điểm rất quan trọng: Đừng chỉ cố chơi nhanh hơn khi chưa biết mình đang chậm vì điều gì. Tăng tốc không phải lúc nào cũng là cách giải quyết vấn đề.
11. Có thể tập riêng từng thành phần
Một cách hiệu quả là tách những kỹ năng này ra để luyện.
Bạn có thể nhìn một đoạn nhạc và chỉ tập:
Cao độ:
Không cần chơi nhanh, chỉ xác định các nốt.
Sau đó:
Tiết tấu:
Vỗ hoặc đọc tiết tấu mà chưa cần quan tâm cao độ.
Sau đó:
Quãng và hình dạng:
Nhìn xem giai điệu đang đi lên, đi xuống, lặp lại hay nhảy quãng.
Sau đó:
Vị trí tay:
Xác định trước bàn tay đang ở đâu và những nốt nào nằm dưới ngón tay.
Cuối cùng mới ghép chúng lại. Khi từng thành phần bớt nặng nề, việc đọc toàn bộ bản nhạc cũng nhẹ hơn.
12. Tốc độ đọc còn đến từ lượng thông tin ghi nhớ tạm thời
Đây có lẽ là cách đơn giản nhất để hiểu toàn bộ vấn đề.
Người mới nhìn:
Nốt → tên → phím
Nốt → tên → phím
Nốt → tên → phím
Người có kinh nghiệm dần nhìn:
Mẫu hình → vị trí tay → chuyển động
Sự khác biệt không nhất thiết nằm ở việc người sau có đôi mắt nhanh hơn rất nhiều. Mà ở chỗ mỗi lần nhìn, họ nhận ra nhiều thông tin hơn:
- Một nhóm nốt trở thành một hình.
- Một hình trở thành một mẫu.
- Một nhóm hợp âm trở thành một chuyển động của bàn tay.
- Một mô hình tiết tấu trở thành một đơn vị quen thuộc.
Khi lượng thông tin ghi nhớ tạm thời nhiều hơn, số lượng quyết định cần đưa ra giảm xuống, tốc độ tự nhiên tăng lên.
Nếu bạn đang gặp tình trạng “tôi đọc đúng hết mà vẫn chơi rất chậm”, đừng vội kết luận rằng mình đọc nhạc kém. Có thể bạn đã vượt qua được bước đầu tiên: nhận diện nốt. Nhưng bạn đang đứng trước những bước tiếp theo: đọc tiết tấu → nhìn quãng → nhận ra hình dạng → nhận diện mẫu hình → nhận biết hợp âm → định vị tay → để mắt đi trước tay.
Đọc nhạc thành thạo không phải là biến mình thành một người có thể gọi tên từng nốt thật nhanh. Mà là biến những nốt riêng lẻ thành những nhóm thông tin có ý nghĩa. Khi đó, bản nhạc không còn là một danh sách dài những thứ phải giải mã. Bạn bắt đầu nhìn thấy chuyển động, cấu trúc và câu nhạc. Và tốc độ chơi đàn chỉ là hệ quả được kéo theo từ rất nhiều yếu tố trên.
