Có một hiện tượng rất quen thuộc với người học piano. Ở nhà, bạn chơi một đoạn nhạc khá tốt, nhưng đến khi có một người lạ đứng bên cạnh xem, nghe, tự nhiên bạn giật mình, hồi hộp, chơi sai, hoặc vấp liên tục. Tại sao lại như vậy?
Chơi một mình và chơi cho người khác nghe là hai tình huống/kỹ năng khác nhau, và nó cũng cần được luyện tập chứ không tự nhiên mà có theo thời gian. Hãy nhớ nếu âm nhạc là một ngôn ngữ, thì khi có người ngồi bên cạnh, bạn đang “giao tiếp” với người đó bằng âm nhạc.
1. Khi chơi một mình, bạn có thể kiểm soát mọi thứ
Khi chỉ có bạn và cây đàn, môi trường rất quen thuộc. Nếu sai bạn có thể dừng lại, nếu quên bạn có thể nhìn lại bản nhạc. Cảm giác rất tự do, thoải mái.
Nhưng khi có người nghe, bạn sẽ chột dạ: “Có người đang nghe mình”, và sự xuất hiện của người nghe làm thay đổi cách bạn phân bổ sự chú ý.
2. Bạn bắt đầu vừa chơi vừa quan sát chính mình
Một trong những nguyên nhân khiến người học dễ mắc lỗi khi biểu diễn là họ bắt đầu có thêm một “người quan sát” trong đầu. Thay vì chỉ nghĩ: “Mình đang chơi câu nhạc này”, bạn có thể bắt đầu nghĩ:
“Không biết mình chơi có hay không?”
“Vừa rồi mình có sai không?”
“Người kia có nhận ra không?”
“Tay mình có đang run không?”
“Nếu đoạn tiếp theo sai thì sao?”
Những suy nghĩ này chiếm một phần sự chú ý, trong khi đôi tay vẫn phải tiếp tục chơi. Đây chính là một trong những lý do bạn có thể chơi tốt khi ở một mình nhưng lại chơi kém hơn khi có người nghe. Không phải vì kỹ năng biến mất, mà vì sự chú ý đang bị chia sẻ cho quá nhiều thứ linh tinh.
3. Người nghe khiến não đánh giá tình huống khác đi
Khi có người nghe, bạn không còn chơi đàn với tâm thế giải trí, thư giãn. Bạn không chỉ đang chơi đàn mà còn đang “giao tiếp” với người khác. Một phần nào đó, bạn cũng muốn chứng tỏ bản thân mình. Và khi xao nhãng cho những “tạp niệm” này, bạn bắt đầu mất tập trung cho bản nhạc. Bạn không còn đang chơi nhạc nữa, mà để cho bản nhạc “chơi” mình.
4. Không gian biểu diễn
Bình thường bạn ngồi một mình, phòng riêng, yên tĩnh, có máy lạnh, rất hoàn hảo để tập đàn. Nhưng rồi khi biểu diễn, môi trường có thể thay đổi hoàn toàn. Có thể là 1 quán cafe piano với đầy người ra vô xì xào bàn tán chẳng hạn, bạn thấy khó chịu vì nó không như mình nghĩ.
Có thể bạn chưa từng biết hoặc chưa được hướng dẫn cách chơi đàn trong các loại không gian khác nhau:
- Không gian thính phòng: như nhà hát chẳng hạn, tất cả đều im lặng hướng về cây piano trên sân khấu
- Sảnh khách sạn lớn: có nhiều người ra vô, đi ngang qua thường xuyên, có tiếng ồn nhưng chỉ ở mức xì xào
- Cafe/Bar Piano: mọi người tập trung vô việc riêng của họ, câu chuyện với bạn bè, đồ ăn, nước uống trên bàn, thỉnh thoảng có tiếng xì xụp
- Street Music: nhiều khi bạn sẽ chẳng nghe được mình chơi gì vì tiếng ồn xung quanh quá lớn, còn âm thanh piano thì loãng ra trong không gian rộng lớn như vậy
Bạn luôn tập đàn ở không gian “giả lập sân khấu”: phòng ngủ, phòng riêng, phòng khách ở nhà bạn. Và đó là vấn đề! Biểu diễn ở không gian nào cũng cần được hướng dẫn, chứ không tự nhiên mà đâm đầu ra thử được.
5. Quay video cũng là một hình thức “có người nghe”
Có một cách rất đơn giản để luyện khắc phục tâm lý khi có người nghe, đó là bật camera lên. Bạn không cần đăng video, chỉ cần biết rằng mình đang được ghi hình cũng có thể khiến cảm giác chơi thay đổi.
Bạn có thể bắt đầu để ý:
- tư thế
- ánh mắt
- chuyển động của tay
- những chỗ mình mất tập trung
- cách mình phản ứng khi mắc lỗi
Sau khi chơi xong, đừng chỉ nghe xem có sai nốt hay không.
Hãy xem:
“Tôi trông như thế nào khi chơi?”
“Tôi có bị căng lên khi gặp đoạn khó không?”
“Khi sai, tôi có tiếp tục hay lập tức dừng lại?”
Đây là những thứ mà khi bạn tập “chay một mình” sẽ không chú ý tới.
6. Mục tiêu của việc học piano là chơi cho ai nghe?
Khi có người nghe, bạn phải học thêm: giữ bình tĩnh → duy trì sự chú ý → giải quyết lỗi → tiếp tục chơi → lắng nghe → giao tiếp. Đó là những kỹ năng khác và cũng cần được luyện tập. Vì vậy dù mục đích của bạn chỉ là học piano giải trí, nhưng tập chơi cho người khác nghe cũng là một phần của quá trình học.
Đến một lúc nào đó, bạn sẽ không còn quá bận tâm: “Mình có đang chơi đúng không?”, mà bắt đầu quan tâm nhiều hơn: “Mình muốn người đang nghe cảm nhận được điều gì?”. Đó có lẽ là lúc bạn bắt đầu chuyển từ người đang tập chơi piano sang người kể chuyện bằng piano.
