Người mới học piano khi gặp một bản nhạc khó đọc thường có phản xạ lấy viết ra và bắt đầu ghi C, D, E, F, G lên từng nốt. Việc đó giúp họ chơi được ngay. Nhưng câu hỏi là: sau vài tháng, họ đang đọc bản nhạc tốt hơn, hay chỉ đang đọc những chữ cái mà chính họ đã viết lên đó?
1. Phần “Lợi”: Chiếc phao cứu sinh ở giai đoạn vỡ bài
Chúng ta không thể phủ nhận hoàn toàn những lợi ích mang tính ngắn hạn mà việc ghi tên nốt mang lại, đặc biệt là trong những ngày đầu tiếp xúc với đàn:
- Giải tỏa tâm lý hoảng loạn: Với người mới (đặc biệt là trẻ em hoặc người lớn tự học), cảm giác ngợp trước một khuôn nhạc dày đặc là có thật. Việc nhìn thấy những chữ cái quen thuộc giúp học viên lấy lại bình tĩnh và giảm bớt áp lực tâm lý.
- Tăng tốc độ nhận diện trong 5 phút đầu: Thay vì mất 10 phút đánh vần từng nốt Do−Re−Mi một cách chậm chạp, việc có sẵn tên nốt giúp học viên định hình giai đoạn vỡ bài nhanh hơn ở lần đọc đầu tiên.
Tuy nhiên, chiếc phao cứu sinh này chỉ thực sự hữu ích trong vài nốt nhạc đầu tiên của buổi học đầu tiên. Nếu nó trở thành một thói quen kéo dài, hệ lụy phía sau lại vô cùng lớn.
2. Phần “Hại”: Cái bẫy cản trở sự tiến bộ
Sự tiện lợi trước mắt thường đi kèm với cái giá đánh đổi về lâu dài. Dưới đây là những lý do khiến việc lạm dụng ghi tên nốt trở thành sự cản trở với kỹ năng đọc nhạc (sight-reading):
- Bộ não “lười biếng”, mắt đánh lừa não: Khi bạn viết chữ C bên cạnh nốt nhạc, khi chơi đàn, mắt bạn thực chất chỉ đang đọc… chữ cái tiếng Anh chứ không phải đang nhìn nhận vị trí của nốt trên khuôn nhạc. Bạn đang tập đọc chữ, thay vì tập đọc note trên bản nhạc (thị tấu).
- Căn bệnh “mù bản nhạc thực thụ”: Khi gặp một đoạn ở khóa khác, hoặc một bản nhạc không có sẵn tên nốt, sự phụ thuộc này sẽ bộc lộ rất rõ nếu không có “bản dịch” bằng chữ cái.
- Đánh mất tư duy hình khối (Intervals & Shapes): Đọc nhạc giỏi không phải là nhận diện từng nốt rời rạc, mà là nhìn thấy “hình dáng” của quãng (quãng 3, quãng 5, hợp âm rải). Việc ghi chi chít tên nốt vô tình che lấp đi bức tranh toàn cảnh của cấu trúc giai điệu, khiến học viên đánh đàn theo kiểu đọc từng chữ riêng rồi ghép từ.
3. Giải pháp: Làm sao để giảm dần sự phụ thuộc vào tên nốt?
Nếu bạn đang vướng vào thói quen này, hãy áp dụng ngay lộ trình các bước khắc phục:
- Quy tắc “Đừng ghi để thay thế việc đọc, ghi là để hỗ trợ việc đọc”: Nếu thực sự có một vị trí quá khó (ví dụ dòng kẻ phụ thứ 4 ở trên cao), bạn có thể ghi nốt đó đó để làm mốc, và nếu vị trí note này lặp lại ở đoạn sau thì đừng ghi lại, bạn phải chú ý ghi nhớ nó ở lần đọc đầu tiên rồi.
- Tập nhìn hình dáng thay vì tên gọi: Hãy tập thói quen nhìn khoảng cách giữa các nốt (nốt nhảy cóc hay nốt liền bậc) thay vì cố dịch xem nó là nốt gì.
- Chấp nhận chơi chậm: Thà đàn chậm, đàn vấp nhưng là nhìn nốt thật, còn hơn đàn trôi chảy nhưng dựa vào “phao”. Sự chậm trễ ở giai đoạn đầu chính là cái giá phải trả để có tốc độ và sự thuần thục tuyệt đối về sau.
Lời kết
Bản nhạc là một bức tranh ngôn ngữ toàn diện, và mỗi nốt nhạc trên đó mang một linh hồn riêng. Việc bạn ghi tên nốt lên đó giống như việc bạn viết phiên âm tiếng Việt bằng chữ cái Latinh lên một văn bản tiếng Anh vậy. Bạn có thể đọc được ngay lúc đó nhưng sẽ rất khó thực sự “nói” được thứ ngoại ngữ này.
