Ở bài trước, chúng ta đã nói rằng ghi tên nốt lên bản nhạc không hoàn toàn có lợi hay có hại. Vấn đề nằm ở cách chúng ta sử dụng nó.
Nếu cứ gặp nốt khó là lấy viết ghi ngay tên nốt, bản nhạc rất nhanh sẽ trở thành một “bản dịch” của chính nó. Nhưng ngược lại, nếu nhất quyết không được ghi bất kỳ nốt nào, người mới học cũng có thể tự đẩy mình vào một khó khăn không cần thiết. Vậy nốt nào thực sự đáng để ghi tên?
1. Không phải nốt khó nào cũng cần ghi
Khi gặp một nốt chưa nhận ra ngay, phản xạ tự nhiên là viết tên nó xuống. Nhưng “chưa nhận ra ngay” không có nghĩa là “không thể tự đọc”. Có những nốt chỉ cần dừng lại vài giây, nhìn vị trí trên khuôn nhạc và tự xác định. Nếu lần nào gặp cũng ghi tên, bạn đã bỏ qua chính cơ hội luyện khả năng nhận diện nốt của mình.
Hãy thử phân biệt hai tình huống:
“Tôi chưa biết nốt này.”
và
“Tôi biết cách tìm ra nốt này, nhưng hiện tại tôi còn chậm.”
Trường hợp thứ hai thường chưa cần ghi. Chậm không phải là sai. Đối với người đang học đọc nhạc, tốc độ sẽ đến sau quá trình dài tập nhận diện chính xác.
2. Nốt làm mốc: những nốt giúp bạn định vị
Có một loại nốt đáng để ghi hơn những nốt khác: nốt làm mốc. Đó có thể là một nốt nằm ở vị trí khá xa trên khuôn nhạc, một nốt mà bạn thường xuyên nhầm lẫn, hoặc một vị trí mà bạn chưa hình thành được phản xạ nhận diện.
Ví dụ, thay vì ghi tên cho cả một đoạn gồm mười nốt, bạn có thể chỉ ghi một nốt làm điểm tựa, rồi dùng mối quan hệ giữa các nốt để đọc tiếp.
Nếu nốt tiếp theo nằm cao hơn một bậc, bạn không nhất thiết phải hỏi lại:
“Nốt này là gì?”
Bạn có thể nhìn:
“Nó nằm cao hơn một bậc so với nốt mình vừa xác định.”
Đây chính là bước chuyển từ đọc từng nốt riêng lẻ sang đọc mối quan hệ giữa các nốt (đọc theo cụm/nhóm).
3. Nốt bất thường cũng có thể đáng ghi
Đôi khi vấn đề không nằm ở vị trí của nốt mà nằm ở việc nó xuất hiện trong một ngữ cảnh đặc biệt. Một dấu thăng, dấu giáng, dấu bình có thể khiến người học đang quen với một mẫu hình phải dừng lại để kiểm tra.
Trong trường hợp này, một ghi chú nhỏ có thể giúp bạn nhớ:
“Đây là chỗ cần chú ý.”
Nhưng điều quan trọng là ghi chú không nên trở thành một bản dịch đầy đủ của bản nhạc. Bạn có thể đánh dấu một nốt bất thường để tự nhắc mình kiểm tra, thay vì viết tên tất cả các nốt xung quanh nó.
4. Những nốt ở dòng kẻ phụ: trường hợp ngoại lệ hợp lý
Các nốt nằm xa khuôn nhạc thường khó nhận diện hơn, đặc biệt đối với người mới học. Nếu một nốt nằm ở dòng kẻ phụ thứ ba, thứ tư hoặc xa hơn nữa và bạn vẫn chưa hình thành được phản xạ, việc ghi tên nốt đó có thể hoàn toàn hợp lý.
Tuy nhiên, trước khi làm vậy, hãy thử một cách khác trước: Tìm một nốt bạn đã biết và đếm khoảng cách đến nốt cần tìm. Bạn có thể dùng những nốt mốc đã quen thuộc để định vị thay vì ghi tên tất cả những nốt ở vùng đó.
5. Đừng ghi lại một nốt vừa mới gặp
Đây là một thói quen khá phổ biến: lần đầu gặp một nốt khó, bạn ghi tên, đoạn sau gặp lại nốt đó, bạn vẫn ghi, qua bản nhạc khác, lại gặp nó và lại ghi. Cuối cùng, bạn có rất nhiều tên nốt trên bản nhạc nhưng khả năng nhận diện của mình gần như không thay đổi.
Nếu một nốt đã được ghi một lần, hãy xem đó như một lời nhắc: “Lần sau thử tự đọc trước.”. Bạn có thể nhìn nốt đó, dừng lại một chút, tự xác định rồi mới chơi. Nếu làm được, bạn đã có thêm một nốt mà mình không còn cần “phao” nữa.
6. Một nguyên tắc đơn giản: ghi để hỗ trợ, không ghi để thay thế
Không có một con số cố định cho thắc mắc: Vậy rốt cuộc ghi bao nhiêu nốt là vừa?
Thay vì đếm số lượng, hãy hỏi một câu khác:
Nếu xóa những chữ này đi, tôi còn đọc được bản nhạc không?
- Nếu câu trả lời là “có, chỉ chậm hơn một chút”, có lẽ bạn không cần ghi thêm, thời gian học và tập luyện sẽ tăng phản xạ đọc lên.
- Nếu câu trả lời là “không biết bắt đầu từ đâu”, bạn cần đánh dấu một vài nốt mốc, đây là chìa khóa.
- Nếu câu trả lời là “tôi chỉ chơi được vì tất cả tên nốt đã được viết sẵn”, thì có lẽ bạn đang dùng tên nốt để thay thế việc đọc nhạc, chứ không còn dùng nó để hỗ trợ việc đọc nữa.
7. Hãy giảm dần những ghi chú tên nốt trên bản nhạc
Một bản nhạc tốt không nhất thiết phải là bản nhạc sạch ngay từ đầu. Bạn có thể ghi, bạn có thể đánh dấu, bạn có thể viết một vài nốt mốc, nhưng hãy coi đó là công cụ hỗ trợ giai đoạn đầu chứ đừng phụ thuộc mãi.
Khi đã đọc được một nốt mà trước đây phải ghi tên, hãy bỏ ghi chú đó đi. Khi đã nhận ra một vị trí trên khuôn nhạc mà không cần đếm, hãy để nó trở thành một điểm mốc quen thuộc. Khi một đoạn đã đọc được bằng mắt, đừng tiếp tục giữ nguyên tất cả những “phụ đề” trên đó như trước đây.
Ghi tên nốt không phải là vấn đề.
Không biết lúc nào nên ngừng ghi mới là vấn đề. Một vài tên nốt trên bản nhạc có thể giúp bạn vượt qua chỗ khó. Nhưng nếu nốt nào cũng cần được viết ra thì: Bạn đang dùng tên nốt để hỗ trợ khả năng đọc nhạc — hay đang dùng nó thay cho khả năng đọc nhạc?
