Khi mới học piano, một trong những điều đầu tiên chúng ta phải làm là học cách nhận diện nốt nhạc: nốt này là C, nốt kia là E…Nhưng nếu sau một thời gian học piano, việc đọc bản nhạc vẫn chỉ dừng lại ở việc nhìn một nốt → gọi tên → tìm phím, thì có lẽ chúng ta đang bỏ qua một phần rất quan trọng của việc đọc nhạc.
Trong các bài trước, chúng ta đã lần lượt nhìn lại thói quen ghi chú tên nốt từ nhiều góc độ khác nhau. Và khi ghép chúng lại, có thể thấy một điều khá rõ: ghi chú tên nốt là công cụ hỗ trợ đọc nhạc nhưng không thể lạm dụng và duy trì mãi mãi.
Ghi tên nốt: có lợi hay có hại?
Ở bài đầu tiên, chúng ta không phủ nhận hoàn toàn việc ghi tên nốt. Với người mới học, một vài tên nốt có thể giống như chiếc phao cứu sinh. Nó giúp giảm cảm giác choáng ngợp khi gặp một bản nhạc mới và hỗ trợ việc xác định những nốt chưa quen. Nhưng bạn chỉ nên sử dụng nó như một công cụ hỗ trợ, thay vì phụ thuộc vào nó để đọc bản nhạc. Một công cụ hữu ích cũng có thể trở thành trở ngại nếu chúng ta không còn biết lúc nào nên bỏ nó xuống.
Không phải nốt khó nào cũng cần ghi
Ở bài 2, chúng ta đặt một câu hỏi đơn giản: Nốt nào thực sự đáng để ghi tên? Không phải cứ gặp một nốt hơi khó là lập tức viết chữ bên cạnh.
- Có những nốt có thể trở thành nốt mốc.
- Có những nốt nằm ở dòng kẻ phụ hoặc vị trí ít gặp, việc ghi tạm một lần có thể rất hữu ích.
- Nhưng cũng có những nốt mà người học hoàn toàn có khả năng tự đọc nếu chịu chậm lại một chút.
Nếu cái gì cũng ghi, bản nhạc sẽ nhanh chóng trở thành một bản “dịch” đầy chữ cái. Và khi đó, chúng ta có nguy cơ nhìn chữ nhiều hơn nhìn chính bản nhạc.
Ghi rồi vẫn quên, vì sao?
Bài 3 đi vào một điều rất thực tế: Tại sao đã nhìn thấy chữ C rất nhiều lần mà lần sau vẫn không nhận ra nốt C? Bởi vì nhìn thấy chữ C không đồng nghĩa với việc não đã ghi nhớ vị trí của C trên khuông nhạc.
Nếu lần nào cũng có sẵn đáp án: nốt → chữ C → phím C thì chúng ta có thể đang ghi nhớ sự liên kết với chữ C, thay vì luyện khả năng nhận diện trực tiếp từ khuông nhạc. Tên nốt vẫn có giá trị. Nhưng nó nên dần chuyển từ “đáp án cho sẵn” thành “đáp án để kiểm tra.”
Khi nào nên xóa tên nốt?
Đó là nội dung của bài 4. Một tên nốt có thể hoàn thành nhiệm vụ của nó. Khi bạn đã có thể nhìn nốt và tự xác định mà không cần nhìn chữ bên cạnh, hãy thử che hoặc xóa nó. Không cần xóa cả trang, hay không cần đợi đến khi chắc chắn 100%, bạn có thể xóa từng nốt đã quen, giữ lại những nốt thực sự khó và tiếp tục kiểm tra.
Từ đọc từng nốt đến nhìn cả câu nhạc
Đến bài 5, chúng ta bắt đầu bước ra khỏi câu chuyện “tên nốt”. Một người mới thường đọc: nốt → nốt → nốt → nốt. Nhưng khi khả năng đọc phát triển, mắt bắt đầu nhận ra:
- hướng đi của giai điệu;
- quãng giữa các nốt;
- những hình dạng quen thuộc;
- các mẫu hình lặp lại.
Thay vì nhìn: C – D – E – F – G như năm thông tin riêng biệt, chúng ta có thể nhìn thấy: một chuyển động đi lên từng bậc. Đó là bước chuyển từ đọc nốt sang đọc mối quan hệ giữa các nốt.
Đọc đúng từng nốt nhưng vẫn chậm
Bài 6 cho thấy một điều quan trọng: Biết tên từng nốt vẫn chưa đủ để đọc nhạc nhanh. Bởi vì bản nhạc còn có:
- tiết tấu
- quãng
- hướng đi
- pattern
- hợp âm
- vị trí tay
- sự phối hợp giữa mắt và tay
Nếu mỗi nốt đều phải được xử lý như một câu hỏi mới, bạn sẽ luôn phải dừng lại rất nhiều lần. Ngược lại, khi nhiều thông tin có thể được nhận ra cùng lúc, tốc độ bắt đầu xuất hiện. Vì vậy, đọc nhanh không đơn giản là đọc tên nốt nhanh hơn. Đó là nhìn thấy nhiều hơn trong một lần nhìn.
Có cần biết tên tất cả các nốt trước khi chơi?
Bài 7 giúp phân biệt hai điều rất dễ bị nhầm lẫn: Biết tên nốt và Nhận diện được nốt. Bạn cần học tên các nốt, nhưng không nhất thiết phải gọi tên từng nốt trong đầu trước khi đánh từng phím.
Khi kỹ năng phát triển, quá trình có thể dần chuyển từ:
nhìn → suy nghĩ → gọi tên → tìm phím
sang:
nhìn → nhận ra → chơi.
Và cao hơn nữa: nhìn một nhóm nốt → nhận ra sự kết nối → chơi.
Đó không phải là bỏ qua kiến thức về tên nốt mà là biến kiến thức thành phản xạ đọc nhạc.
Có nên học đọc note theo kiểu Every Good Boy Does Fine không?
Đó là nội dung tôi đề cập đến ở bài 8. Dùng các câu thần chú để gợi nhớ vị trí trên khuôn nhạc thì cũng là một cách học vu. Nó giúp người mới học tìm được những nốt mốc làm điểm tựa để suy ra những nốt xung quanh. Tuy nhiên nếu cứ phụ thuộc cách này, bạn sẽ làm chậm quá trình đọc nốt, đọc nhạc khi học lâu dài. Mọi nốt nhạc đều phải qua quá trình trung gian: niệm thần chú trước khi được nhận diện ra. Bạn phải dần thoát khỏi sự phụ thuộc vào công cụ này.
Lời kết
Trên hành trình học đọc bản nhạc, bạn có rất nhiều công cụ hỗ trợ. Sử dụng vào thời điểm nào, tình huống nào, hoàn cảnh nào, giáo viên sẽ hướng dẫn cho các bạn. Rồi một ngày, bạn nhìn bản nhạc và không phải chỉ hiểu thôi đâu, bạn thực sự cảm được chất âm nhạc trong những trang giấy đó.
