Nếu từng học piano, có thể bạn đã từng được dạy hay biết đến một cách để nhớ các nốt trên khuôn nhạc theo kiểu câu thần chú.
Ví dụ, với khóa Sol: Every Good Boy Does Fine, tương ứng với E – G – B – D – F trên năm dòng kẻ. Với các nốt nằm giữa các dòng, người học thường được dạy thêm FACE, tương ứng với F – A – C – E. Đây là những cách ghi nhớ phổ biến trong việc dạy đọc nhạc, đặc biệt với người mới bắt đầu. Tuy nhiên, có một câu hỏi đáng để đặt ra: cách học này thực sự giúp chúng ta đọc nhạc tốt hơn, hay chỉ giúp chúng ta nhớ tên nốt dễ hơn?
Trước hết, cần nói rõ rằng Every Good Boy Does Fine không phải là một phương pháp sai. Nó đơn giản là một câu gợi nhớ, hay còn gọi là mnemonic, giúp người học tạo ra mối liên hệ giữa vị trí trên khuôn nhạc và tên nốt.
Với một học sinh mới bắt đầu, năm dòng kẻ có thể trông khá trừu tượng. Nếu giáo viên chỉ vào một nốt nằm trên dòng thứ ba và hỏi đó là nốt gì, học sinh có thể hoàn toàn không biết bắt đầu từ đâu. Nhưng nếu đã được học rằng năm dòng lần lượt là E – G – B – D – F, và các chữ cái này tương ứng với chữ đầu tiên của từng từ trong câu Every Good Boy Does Fine, người học sẽ có một điểm tựa để “tra cứu nốt”. Vì vậy, ở giai đoạn đầu, câu thần chú này thực sự có ích.
Vấn đề chỉ xuất hiện khi một công cụ ghi nhớ được sử dụng như phương thức đọc nhạc lâu dài. Hãy thử hình dung một học sinh nhìn thấy nốt E nằm trên dòng dưới cùng của khóa Sol. Nếu đã nhận diện trực tiếp được vị trí đó, em chỉ cần nhìn và biết đây là E. Nhưng nếu vẫn phụ thuộc vào câu “Every Good Boy Does Fine”, quá trình có thể trở thành: nhớ câu thần chú, xác định vị trí của nốt trên năm dòng, đối chiếu với thứ tự trong câu, rồi mới gọi được tên nốt.
Với một nốt đơn lẻ, sự khác biệt này không đáng kể. Nhưng khi một đoạn nhạc có hàng chục hoặc hàng trăm nốt, việc phải giải mã từng nốt theo cách đó sẽ trở thành một nút thắt rất rõ ràng. Nó làm chậm quá trình đọc nốt vì cứ phải đi qua giai đoạn trung gian “niệm thần chú”: “Every Good Boy Does Fine”.
Trong khi đó, đọc nhạc thành thạo không chỉ là xác định tên của từng nốt. Khi mới học, việc nhìn một nốt rồi tìm tên của nó là hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu đó luôn là cách chúng ta tiếp cận bản nhạc, chúng ta sẽ rất khó tiến sang một cấp độ cao hơn: nhìn thấy mối quan hệ giữa các nốt và nhận ra các mẫu nhạc quen thuộc.
Chẳng hạn, khi nhìn thấy C – E – G, một người có thể đọc lần lượt từng tên nốt. Nhưng một người đã có khả năng đọc tốt có thể đồng thời nhận ra hình dạng của ba nốt, khoảng cách giữa chúng và mối quan hệ của chúng với nhau. Khi nhìn thấy C – D – E – F – G đi lên từng bước, người đó không nhất thiết phải xử lý năm nốt như năm câu hỏi độc lập. Họ nhận ra một chuyển động đi lên trên khuôn nhạc.
Đây chính là điểm mà các câu thần chú như Every Good Boy Does Fine không thể giải quyết. Nó giúp bạn biết một số vị trí có tên gì, nhưng nó không dạy bạn nhìn thấy khoảng cách giữa các nốt, hướng chuyển động của giai điệu, hình dạng của một nhóm nốt, một quãng, một hợp âm hay một mô hình thường xuyên xuất hiện trong âm nhạc.
Có thể hình dung Every Good Boy Does Fine giống như một chiếc bản đồ dùng khi bạn chưa quen đường. Khi mới đến một nơi, bạn cần bản đồ để biết mình đang ở đâu và phải đi theo hướng nào. Nhưng mục tiêu của việc sử dụng bản đồ không phải là cả đời đi đâu cũng phải mở bản đồ ra kiểm tra từng ngã rẽ. Sau một thời gian, bạn bắt đầu nhớ những con đường quen thuộc và nhận ra các địa điểm mà không cần đối chiếu liên tục. Việc đọc nhạc cũng vậy. Câu thần chú có thể giúp bạn tìm đường lúc đầu, nhưng mục tiêu cuối cùng là để mắt có thể nhận ra vị trí và mối quan hệ giữa các nốt một cách trực tiếp.
Vậy có nên bỏ hoàn toàn Every Good Boy Does Fine không? Theo tôi là không. Điều quan trọng là biết nó đang phục vụ cho giai đoạn nào của quá trình học. Khi mới bắt đầu, câu thần chú có thể là một điểm neo rất hữu ích. Học sinh có thể dùng nó để xác định các nốt trên dòng, sau đó dùng những nốt đã biết làm mốc để suy ra những nốt khác. Nhưng càng về sau, người học nên dần chuyển từ việc nhớ bằng câu sang nhận diện trực tiếp bằng mắt.
Mục tiêu của việc học đọc nhạc không phải là nhớ một câu thần chú để giải mã từng ký hiệu. Bạn phải thực sự đọc được câu nhạc liền mạch, lưu loát tạo ra cảm giác âm nhạc thực sự!
