Đây không phải chỉ là 1 bài viết về phương pháp tập luyện piano, mà còn sẽ chỉ rõ cho bạn thấy lợi ích cộng hưởng thêm khi học piano. Có những kỹ năng, phản xạ được tích lũy theo thời gian mà bạn không nhận thấy bằng mắt thường.
Khi dạy piano, tôi thấy người học ban đầu thường nhìn xuống phím đàn, ngón tay. Cách nhìn này về lâu dài tạo thành một thói quen không tốt, vì bạn cần phải quan sát cả bản nhạc để chuẩn bị các note tiếp theo nữa. Không phải là “đừng nhìn tay”, mà là đừng biến việc nhìn tay trở thành điều kiện bắt buộc để có thể chơi được.
Ngoài ra, có những chuyển động diễn ra rất nhanh, cho dù mắt có nhìn xuống cũng không giúp ích kiểm soát. Bạn chỉ có thể dùng cảm giác, phản xạ. Lúc này việc nhìn xuống phím hay ngón tay chỉ có tác dụng làm an tâm hơn chứ không giúp về chuyên môn.
Vậy khi tập piano nên nhìn vào đâu mới đúng? Bài viết này sẽ làm rõ.
Có ít nhất 5 nơi người học thường nhìn
Bản nhạc: để biết mình đang chơi nốt nào, nhịp nào, câu nào, sắp tới có gì.
Bàn tay/ngón tay: để định vị, kiểm tra khoảng cách, đặc biệt khi có bước nhảy hoặc thế tay mới.
Phím đàn: để xác định vị trí khi không thể dựa hoàn toàn vào cảm giác.
Không gian xung quanh: khi đã đủ quen thuộc và không còn cần liên tục kiểm tra thông tin, bạn có thể nhìn ra không gian xung quanh để lấy cảm hứng.
Nhìn vào ánh mắt của người đang nghe xung quanh: nếu âm nhạc là một ngôn ngữ giao tiếp, thì nhìn vào ánh mắt người đang nghe bạn trình diễn cũng là một kiểu giao tiếp: giao tiếp bằng ánh mắt khi chơi đàn.
Điều thú vị là không có một đáp án đúng cho mọi tình huống. Thậm chí bạn có thể nhắm mắt để cảm nhận rõ nhất chất liệu âm nhạc mà không cần để thị giác chi phối nữa.
Có thể chia theo giai đoạn tập
Ví dụ:
Khi mới học một đoạn:
→ Mắt ưu tiên bản nhạc, vì mục tiêu là hiểu và ghi nhận thông tin của tác phẩm.
Khi tìm vị trí trên bàn phím:
→ Có thể nhìn tay/phím, nhất là những cú nhảy, hợp âm, đổi vị trí.
Khi đã thuộc động tác:
→ Không cần nhìn tay liên tục nữa. Mắt có thể quay về bản nhạc hoặc hướng về phía trước, chuẩn bị thông tin cho động tác tiếp theo.
Khi đã rất thuần thục:
→ Người chơi có thể giảm đáng kể việc “soi” bàn phím. Tay bắt đầu dựa nhiều hơn vào cảm giác không gian, trí nhớ vận động.
“Bạn nhìn vào đâu” không quan trọng bằng “Bạn đang nhìn để làm gì”
Ví dụ một người cứ nhìn bàn tay chưa chắc là đang kiểm soát tốt. Có thể họ đang sợ sai nên phải kiểm tra liên tục.
Ngược lại, một người gần như không nhìn tay có thể không phải vì họ giỏi, mà vì họ chưa biết mình cần nhìn gì.
Do đó mục đích nhìn được kiểm soát bằng ý thức sẽ quan trọng hơn là nhìn vào 1 chỗ mà không biết để làm gì.
Một thử nghiệm để tự quan sát, cảm nhận bản thân khi tập đàn
Bạn hãy thử chơi một đoạn đã thuộc.
Lần 1: nhìn bản nhạc
Lần 2: nhìn tay
Lần 3: nhìn phím đàn
Lần 4: nhìn không gian xung quanh lấy cảm hứng
Lần 5: nhắm mắt chơi
Sau đó quan sát: lúc nào bạn chơi ổn nhất, lúc nào dễ sai nhất, và vì sao?
Nếu hôm nay bạn nhắm mắt mà vẫn chơi được một đoạn nhạc mà trước đây bạn phải nhìn xuống để chơi, điều đó nghĩa là bạn đã tích lũy được một kỹ năng không thể được nhận định và quan sát bằng mắt sơ sài.
