Có thực sự tồn tại người không có năng khiếu âm nhạc?
Đây có lẽ là những câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất trong những năm dạy piano:
– “Thầy ơi, em không có năng khiếu, liệu có học được không?”
– “Con tôi từ nhỏ hát không đúng nhạc, có nên học đàn không?”
– “Người đã không có năng khiếu thì học bao nhiêu cũng vậy đúng không?”
Nhìn qua, đây có vẻ là một câu hỏi đơn giản. Nhưng càng dạy học lâu, tôi càng nhận ra rằng đằng sau nó là rất nhiều cách hiểu khác nhau về năng khiếu, năng lực và việc học nhạc.
Năng khiếu âm nhạc có tồn tại không?
Trong thực tế, chúng ta dễ dàng nhận thấy có những người tiếp nhận âm nhạc rất nhanh ngay từ nhỏ. Các em có thể nhận biết cao độ tốt hơn, ghi nhớ giai điệu nhanh hơn hoặc bắt chước một đoạn nhạc dễ dàng hơn những người khác. Đó là những khác biệt có thật. Vì vậy, sẽ không hợp lý nếu nói rằng tất cả mọi người đều có xuất phát điểm giống nhau.
Nhưng năng khiếu không phải là yếu tố quyết định hoàn toàn
Nếu chỉ nhìn vào năng khiếu, chúng ta sẽ gặp một vấn đề khác. Trong quá trình giảng dạy, tôi từng gặp những học sinh tiếp thu rất nhanh trong giai đoạn đầu nhưng không duy trì được việc học lâu dài. Ngược lại, tôi cũng gặp những học sinh cần nhiều thời gian hơn để làm quen với âm nhạc, nhưng nhờ sự kiên trì và luyện tập đều đặn, các em tiến bộ rất ổn định qua từng năm.
Điều đó cho thấy năng khiếu chỉ là một phần của quá trình học tập. Kết quả cuối cùng còn chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố khác như phương pháp học, môi trường học tập, thời gian luyện tập, sự tập trung và mức độ kiên trì của người học.
Sau nhiều năm dạy học, tôi quan tâm điều gì hơn?
Khi một học sinh mới đến lớp, điều tôi quan tâm nhất không phải là em có năng khiếu hay không. Thay vào đó, tôi thường tự hỏi:
• Em đang mạnh ở điểm nào?
• Em đang gặp khó khăn ở đâu?
• Em tiếp thu theo cách nào hiệu quả nhất?
• Tôi nên điều chỉnh phương pháp giảng dạy ra sao?
Nói cách khác, tôi quan tâm đến năng lực hiện tại nhiều hơn là cố gắng dự đoán toàn bộ tương lai của học sinh. Đó cũng là lý do tôi xây dựng hệ thống đánh giá dựa trên các kỹ năng âm nhạc, các yếu tố cấu thành âm nhạc và khả năng tiếp thu trong quá trình học.
Nhìn lại toàn bộ hành trình
Trong chuỗi bài viết này, chúng ta đã cùng đi qua một số câu hỏi rất cơ bản:
Làm sao giáo viên đánh giá một học sinh chưa từng học nhạc?
Âm nhạc bao gồm những kỹ năng nào?
Những yếu tố nào tạo nên một bản nhạc?
Điều gì khiến học sinh học nhanh hay chậm?
Năng khiếu và năng lực khác nhau như thế nào?
Giáo viên xếp loại năng lực học nhạc ra sao?
Những câu hỏi này không nhằm mục đích gắn nhãn, đóng khung cố định cho học sinh. Tất cả đều giúp giáo viên hiểu rõ hơn về điểm xuất phát của từng người học.
Vậy ai có thể học piano?
Theo kinh nghiệm của tôi, bất kỳ ai yêu thích âm nhạc và sẵn sàng dành thời gian cho nó đều có thể bắt đầu học. Tất nhiên, mỗi người sẽ có tốc độ tiến bộ khác nhau. Không phải ai cũng trở thành nghệ sĩ biểu diễn. Không phải ai cũng theo đuổi con đường chuyên nghiệp. Nhưng đó cũng không phải mục tiêu của phần lớn học sinh tìm đến lớp học piano.
Nhiều người học để giải trí. Nhiều người học để phát triển bản thân. Nhiều người học vì yêu thích âm nhạc từ lâu và cuối cùng quyết định bắt đầu. Những mục tiêu đó hoàn toàn có giá trị.
Nếu phải trả lời bằng một câu
Nếu một phụ huynh hoặc học sinh hỏi tôi: “Thầy ơi, em không có năng khiếu, em có học được không?”. Tôi sẽ trả lời: “Tôi không thể biết chính xác em sẽ đi được bao xa. Nhưng tôi có thể giúp em xác định mình đang ở đâu, điểm mạnh là gì, điểm cần cải thiện là gì và lựa chọn một cách học phù hợp với khả năng hiện tại.”.
Kết lại toàn bộ
Mục đích của việc đánh giá năng lực học nhạc, không phải để quyết định ai nên học và ai không nên học, mà để giúp mỗi người bắt đầu ở đúng vị trí của mình, giúp mỗi người có một kỳ vọng hợp lý, thực tế. Đó cũng chính là lý do việc đánh giá không nên bị hiểu như một sự phán xét. Nó chỉ là điểm khởi đầu cho một quá trình học tập lâu dài.
